Wilsbekwaam of wilsonbekwaam?

Om te kunnen beslissen over een onderzoek of een behandeling, heeft u informatie nodig. Deze informatie moet u dan wel kunnen begrijpen. Als u niet meer zelf kunt beslissen, wordt dat ook wel wilsonbekwaam genoemd. U kunt dan niet meer goed zelf bepalen wat u wilt.  

  • U kunt geen keuze duidelijk maken;
  • U begrijpt de informatie over de behandeling of ziekte niet.
  • Ook niet als een hulpverlener dit goed uitlegt;
  • U beseft niet wat de informatie betekent voor uw situatie;
  • U kunt de mogelijke behandelingen niet goed afwegen op basis van informatie. 

Of u zelf kunt beslissen, hangt ook af van het soort beslissing. Vooral bij een ingrijpende behandeling is het belangrijk dat u goed begrijpt wat de gevolgen en risico’s kunnen zijn. 

Iedereen is vrij besluiten te nemen die anderen, ook de dokter, onverstandig lijken. U bent niet perse wilsonbekwaam, wanneer u bewust kiest om een advies van de dokter niet op te volgen.  Belangrijk is dat u de informatie begrijpt en een overwogen keuze kunt maken. En dat u de gevolgen van uw beslissing kunt beoordelen en overzien. Als u een bewuste beslissing kan nemen, bent u wilsbekwaam.

Voorbeeld


Weloverwogen risico’s nemen
De dokter raadt een vrouw met ernstige nierproblemen af om zwanger te worden. Ze begrijpt welke risico’s ze neemt, wanneer ze zwanger wordt. Toch besluit de vrouw na lang nadenken, toe te geven aan haar grote kinderwens. Zij neemt, weloverwogen, de risico’s.

Wanneer bent u wilsonbekwaam?

‘Een persoon die niet in staat is tot een redelijke waardering van zijn belangen ter zake is wilsonbekwaam’. Maar wat betekent dit precies?

In een aantal situaties is duidelijk dat u niet zelf kunt beslissen. Bijvoorbeeld wanneer u in coma ligt of buiten bewustzijn bent. Of bij een zware verstandelijke beperking of vergevorderde dementie. Maar soms is het minder duidelijk. Er zijn aandoeningen waarbij u de ene keer wel en de andere keer niet voor uzelf kunt beslissen. Bijvoorbeeld bij een psychiatrische aandoening, een lichte verstandelijke beperking, niet aangeboren hersenletsel of beginnende dementie. 

U bent altijd wilsonbekwaam ter zake, dat houdt in dat u wilsonbekwaam bent in een bepaalde aangelegenheid of situatie U kunt ook voor de ‘ene zaak’ wilsbekwaam zijn en voor een andere zaak/situatie niet. Of iemand wilsonbekwaam is, wordt daarom per beslissing beoordeeld. Iedereen is wilsbekwaam (mag zelf beslissen), tenzij het tegendeel is bewezen. 

Wie bepaalt of iemand wilsonbekwaam is?

Het uitgangspunt is dus dat u zelf beslist. De hulpverlener moet bij elke beslissing opnieuw beoordelen of u zelf bewust kunt kiezen. Zo ja, dan is de keuze aan u. Zo nee, dan kijkt de hulpverlener wie moet (mee-)beslissen.

Hulpverleners kunnen meestal tijdens de behandeling en verzorging zelf beoordelen of u wilsbekwaam bent. En waarover u kunt beslissen. Zij kunnen hierover ook overleggen met andere hulpverleners in het behandelteam. 
Bij twijfel volgt een onafhankelijke beoordeling. Een niet behandelend arts (zoals een specialist ouderengeneeskunde of psychiater) onderzoekt dan of u wel of geen weloverwogen keuze kunt maken over uw onderzoek of behandeling. Ze stellen u bepaalde vragen om goed te beoordelen of u hierover kunt beslissen (wilsbekwaam bent). U kunt ook tijdelijk wilsonbekwaam zijn, bijvoorbeeld bij bewusteloosheid. 

In de psychiatrie is het vaststellen van wilsonbekwaamheid vaak extra ingewikkeld. De ene keer kan een patiënt met een psychiatrische aandoening zelf zijn belangen behartigen. Een andere keer lukt dat niet. Iemand kan ook gedeeltelijk wilsonbekwaam zijn. 
Soms komt het voor dat iemand vindt dat hij zelf kan beslissen, terwijl de hulpverlener dat niet vindt. Dan is goed overleg nodig met de patiënt en zijn naasten. 

Voorbeeld


Tijdelijk geen grote beslissingen nemen
In een psychiatrisch ziekenhuis wordt een man vrijwillig opgenomen die ernstig in de war is. Hij kan zelf eenvoudige keuzes maken, bijvoorbeeld over welke kleren hij wil dragen. Maar over zijn behandeling kan hij tijdelijk geen beslissingen nemen. Hij overziet de gevolgen niet.

Wanneer moet een ander beslissen?

Voor een medische behandeling, een opname of een onderzoek geeft u eerst toestemming. Als u geen toestemming kunt geven, kunnen hulpverleners soms wachten tot u dat weer kunt. Bijvoorbeeld bij een korte periode van bewusteloosheid. Kan de behandeling niet uitgesteld worden of kunt u (voorlopig) niet meer zelf beslissen? Dan kan een vertegenwoordiger in uw plaats toestemming geven.

Gedwongen opname

Iemand kan een gevaar vormen voor zichzelf of anderen. Bijvoorbeeld door een psychiatrische aandoening, een verstandelijke beperking of vergevorderde dementie. In dergelijke situaties kan iemand gedwongen worden opgenomen in een instelling. Dit kan alleen, als er geen enkele andere oplossing is om het gevaar op te heffen. 
De rechter beslist of iemand gedwongen mag worden opgenomen. Directe familie, de curator, mentor of een behandelaar mogen zo’n opname aanvragen. De officier van justitie bepaalt vervolgens of hij een procedure start. Hiervoor is ook een geneeskundige verklaring nodig. 

Kijk hier voor meer informatie over gedwongen opnamen en andere dwang in de zorg.