De vertegenwoordiger

Er zijn verschillende soorten vertegenwoordigers met verschillende verantwoordelijkheden (of bevoegdheden): 

  • de curator; 
  • de mentor;
  • de schriftelijk gemachtigde; 
  • de niet-benoemde vertegenwoordiger. 

Een andere vertegenwoordiger is de bewindvoerder, die over geldzaken beslist. Deze wordt door de rechter toegewezen. Hij mag niet over uw medische situatie beslissen. Daarom beschrijven we de bewindvoerder niet in deze brochure. 

In de praktijk zult u wanneer u niet verwacht dat u wilsonbekwaam wordt alleen een niet-benoemde vertegenwoordiger hebben. Dit is anders wanneer u een permanente wilsonbekwaamheid heeft zoals een verstandelijke beperking of vergevorderde dementie. Dan zult u vaak  een mentor of curator hebben.

De curator

Als u uw financiële en persoonlijke belangen niet meer kunt behartigen, kan de rechter u onder curatele stellen. Vaak is sprake van een ernstige psychiatrische aandoening of verstandelijke beperking. De rechter benoemt dan een curator die u op alle gebieden vertegenwoordigt. De curator moet voor bijna elke handeling en beslissing toestemming geven. Hierbij betrekt hij u zo veel mogelijk. Zijn positie lijkt op die van ouders of een voogd. Het verschil is dat de curator beslist voor een volwassene. U kunt zelf een voorkeur aangeven voor wie u curator wordt. Dit kan zowel een familielid zijn als iemand anders.

U kunt zelf bij de rechtbank vragen om onder curatele gesteld te worden. In de praktijk zal een partner of familielid dit meestal doen. Ook de officier van justitie of de instelling waar iemand verblijft, kan vragen of iemand een curator krijgt. Zij moeten dan kunnen aangeven waarom de familie dit niet kan of wil doen. Iemand onder curatele stellen is een drastische maatregel die in de praktijk weinig voorkomt.

De mentor

Een mentor wordt ook door de rechter benoemd. Hij neemt beslissingen over uw verzorging, verpleging, behandeling en begeleiding. Dit doet hij samen met u. Hij kan ook met u afspreken welke beslissingen u zelf kunt nemen. Een mentor gaat niet over uw geldzaken.
In de volgende gevallen kan worden overgegaan tot het aanvragen van een mentor: 

  • Als u langere tijd een vertegenwoordiger nodig heeft; 
  • U geen benoemde vertegenwoordiger heeft; 
  • U geen directe familie heeft die wil of kan vertegenwoordigen; 
  • De familie het onderling oneens is over de zorg of over de beste behandeling; 
  • Wanneer de vertegenwoordiger niet als goed vertegenwoordiger handelt. U kunt zelf een mentor aanvragen bij de rechtbank. Ook uw familie of de instelling waar u verblijft kan dat doen. De rechter houdt rekening met uw voorkeur. Zo kunt u of uw naaste aan de rechter voorstellen wie uw mentor wordt. Vaak zijn dat de partner, ouders, kinderen, broers, zussen of een kennis of vriend. Ouders of andere familieleden mogen samen het mentorschap uitoefenen; u krijgt dan twee mentoren. 


Heeft u geen familie of zijn er conflicten in de familie? Dan kan de rechter iemand anders als mentor benoemen. Dit kan bijvoorbeeld een mentor vanuit een beroepsmatige organisatie zijn of een getrainde vrijwilliger vanuit de Stichting Mentorschap. Hulpverleners of medewerkers van de instelling waar u verblijft, mogen niet uw mentor worden. Dan zouden zij, namens u, beslissen over hun eigen behandelvoorstellen. 

Voorbeeld


Ouders worden mentor voor zoon met een verstandelijke beperking

Een jongen met een licht verstandelijke beperking wordt binnenkort 16 jaar. Dan mag hij zelf beslissen over medische behandelingen. Maar hij kan de gevolgen hiervan niet overzien. Daarom vragen zijn ouders mentorschap bij de rechtbank aan. Zo kunnen ze in de toekomst blijven zorgen voor het welzijn van hun zoon. 


Een curator en mentor hebben recht op een vastgestelde vergoeding voor hun werkzaamheden. In principe betaalt u dit zelf. Kunt u dit niet betalen, dan krijgt de curator of mentor een vergoeding uit de bijzondere bijstand van de gemeente.

De schriftelijk gemachtigde

U kunt ook zelf iemand aanwijzen als uw toekomstige vertegenwoordiger. Hij kan namens u optreden wanneer dat in de toekomst nodig zou zijn. U legt dit vast in een schriftelijke machtiging, ondertekend
door u. 
Dit moet u doen, wanneer u nog wilsbekwaam bent. U beschrijft in welke situaties uw vertegenwoordiger voor u beslist en wat uw wensen zijn. De gemachtigde volgt die wensen dan op bij beslissingen namens u. De schriftelijk gemachtigde wordt ook wel ‘benoemd vertegenwoordiger’ genoemd. Hij heeft meer zeggenschap dan de niet-benoemde vertegenwoordiger, omdat u hem zelf heeft aangewezen. 

De niet-benoemde vertegenwoordiger

De niet-benoemde vertegenwoordiger beslist voor u, bijvoorbeeld wanneer u onverwacht niet zelf kunt beslissen over een medische behandeling. Bijvoorbeeld bij een ongeluk of ernstig hartinfarct. Als u hiervoor niemand schriftelijk heeft gemachtigd en geen wettelijk vertegenwoordiger heeft, beslist een niet-benoemde vertegenwoordiger voor u. 
Er is altijd maar één niet-benoemde vertegenwoordiger. In eerste instantie is dit uw echtgenoot of partner. Ook naaste familieleden zoals ouders, kinderen, of een broer of zus kunnen u vertegenwoordigen. Familieleden zijn niet verplicht om u te vertegenwoordigen. 
In overleg kan de familie bepalen wie uw niet-benoemde vertegenwoordiger wordt. Komen ze hier niet uit, dan bepaalt de hulpverlener dit. ‘De hulpverlener kijkt hierbij naar zaken als de kwaliteiten van de niet-benoemde vertegenwoordiger, de woonsituatie, de woonafstand, maar ook naar de emotionele en financiële band tussen u en de niet-benoemde vertegenwoordiger.