Wilsverklaring

In de toekomst kunt u zo ziek worden dat u wilsonbekwaam wordt en niet meer zelf kunt beslissen. Nu u nog wilsbekwaam bent, kunt u nadenken over wat u dan zou willen. In een wilsverklaring legt u vast wie u dan kan vertegenwoordigen en hoe een hulpverlener en uw vertegenwoordiger in bepaalde situaties moeten handelen. Als u echt wilsonbekwaam zou worden, besluit uw vertegenwoordiger zoals u dat heeft opgeschreven in uw wilsverklaring. 

Door zelf uw wensen tijdig kenbaar te maken aan uw arts of naaste familie, voorkomt u dat anderen over u beslissen op momenten dat u dat zelf niet meer kunt. U houdt zo de regie. Daarnaast maakt u het ook minder belastend voor uw familie om voor u keuzes te maken. Zij zijn op de hoogte van uw wensen. 

Wat staat in een wilsverklaring?

U kunt in een wilsverklaring vastleggen wie u vertegenwoordigt, als u zelf niet meer kunt beslissen. Ook kunt u opschrijven of u een bepaalde behandeling wel of juist niet meer wilt. Het gaat dan meestal om ingrijpende behandelwensen of behandelverboden, zoals

  • reanimatie;
  • sondevoeding;
  • bepaalde medicijnen of een bepaalde behandeling, bijvoorbeeld bloedtransfusies; 
  • levensverlengende behandelingen na een ernstige beroerte of coma;
  • euthanasie. 

Type wilsverklaringen

Er zijn meerdere manieren/ vormen van een wilsverklaring. Er gelden geen eisen voor de vorm. Wel is het belangrijk dat de juiste mensen op de hoogte zijn van uw wilsverklaring, zodat uw wensen uitgevoerd kunnen worden. Denk aan uw partner, uw vertegenwoordiger en uw huisarts.

Schriftelijke wilsverklaring

De meest gangbare manier is het op papier zetten van uw wensen. Er zijn geen regels over hoe u uw wensen moet opschrijven. Wel moet de wilsverklaring voorzien zijn van uw naam, handtekening en datum. 
Ook moet de verklaring duidelijk zijn voor uw naasten, uw vertegenwoordiger en uw arts. Zij moeten weten wat er in staat, en wat u daarmee bedoelt. U kunt zo’n wilsverklaring daarom het beste samen met een deskundige opstellen. De meest aangewezen persoon hiervoor is uw arts. Dit voorkomt dat er bij anderen onzekerheden of misverstanden ontstaan. 
U kunt ook een standaard wilsverklaring gebruiken. Ook deze kunt u het beste met uw arts doorspreken. Vervolgens kunt u de wilsverklaring laten opnemen in uw medisch dossier. 

Mondelinge wilsverklaring

Een wilsverklaring kunt u ook mondeling afleggen. Wel moet u dan zorgen dat later voor de behandelend hulpverlener te bewijzen is dat dit echt uw wilsverklaring is. Dit kan erg lastig zijn. Daarom verdient een schriftelijke wilsverklaring de voorkeur. 
In de praktijk lukt dit soms niet meer. U kunt te ziek zijn om nog een schriftelijke verklaring op te stellen. Dan kunt u een mondelinge verklaring afleggen aan verschillende personen, op verschillende tijdstippen. Andere mogelijkheden zijn: een verklaring afleggen in aanwezigheid van meer dan één getuige of een verklaring opnemen (audiovisueel). Deze verklaringen hebben ook waarde voor een hulpverlener. 

Levenstestament

Wanneer u een schriftelijke wilsverklaring heeft gemaakt, geldt deze meteen. U hoeft dus niet per se naar een notaris om een officieel document te laten maken (een levenstestament). Toch kan een levenstestament zinvol zijn. Hierin regelt u wie namens u beslist over uw medische zorg als u dat zelf niet meer kunt. Ook legt de notaris uw wensen vast voor het geval u deze later niet meer kunt uiten. U bewijst zo bovendien dat u wilsbekwaam was tijdens het opstellen van het levenstestament.
Bespreek ook met uw toekomstige vertegenwoordiger dat u wilt dat hij voor u optreedt, wanneer u wilsonbekwaam wordt. En wat u dan precies van hem verwacht. 
U kunt twee of meer personen als vertegenwoordiger benoemen. Dit zorgt ervoor dat de vertegenwoordigers elkaar kunnen controleren bij het nemen van beslissingen voor u. 

Niet-reanimerenpenning

Een niet-reanimerenpenning is een zeer korte wilsverklaring waarmee u uw wens om niet gereanimeerd te willen worden zichtbaar kunt dragen. Bij een acute situatie is een geschreven verklaring vaak niet direct beschikbaar. Om zorgverleners dan duidelijk te maken dat u niet gereanimeerd wilt worden, kunt u een niet-reanimerenpenning dragen. Met een niet-reanimerenpenning verbiedt u artsen en andere zorgverleners onder alle omstandigheden om u te reanimeren. 
Voordat u een niet-reanimerenpenning bestelt, is het goed om dit te bespreken met uw naasten en uw
(huis)arts. Informeer u goed over de gevolgen van het dragen van de penning. 

Kijk hier voor meer informatie of voor het bestellen van een niet-reanimerenpenning.

Moet een hulpverlener altijd een wilsverklaring volgen?

Een duidelijke verklaring dat u een bepaalde behandeling niet wilt, wordt gerespecteerd. Een verklaring waarin u om een bepaalde handeling vraagt, telt minder sterk. Een hulpverlener moet per situatie inschatten of hij een handeling medisch zinvol acht of niet. Ook moet de situatie overeenkomen met de beschreven situatie in de wilsverklaring. Daarnaast moet de hulpverlener een behandeling voor zijn eigen geweten kunnen verantwoorden. 
Hij hoeft dus niet te voldoen aan een behandelwens. Weigert een arts een behandelwens van een patiënt zelf uit te voeren, dan kan hij de wens voorleggen aan een collega. Deze wil mogelijk de behandeling wel uitvoeren. Lukt het niet om zo uw behandelwens uitgevoerd te krijgen, dan kan uw vertegenwoordiger zelf een arts zoeken die dit wel wil doen. 

Hoe stelt u een wilsverklaring op?

Over een wilsverklaring moet geen twijfel bestaan. De verklaring moet zo duidelijk mogelijk zijn.

Een wilsverklaring is geldig als: 

  • u bij het opstellen wilsbekwaam was;
  • u deze zelf heeft opgesteld; 
  • u de verklaring uit vrije wil heeft opgesteld;
  • de inhoud duidelijk is (voor welke medische handelingen en in welke omstandigheden uw wensen gelden en niet voor meerdere uitleg vatbaar.); 
  • er een datum op staat;
  • u de verklaring ondertekend heeft. 

Naast een zelf opgestelde wilsverklaring zijn er standaard-wilsverklaringen. Sommige dienen als voorbeeld of leidraad, andere kunt u zo overnemen. Dit zijn bijvoorbeeld de NVP-Levenswensverklaring, het behandelverbod en euthanasieverzoek van de NVVE en de zorgverklaring. 

Geldigheidsduur wilsverklaring

In principe blijft een wilsverklaring altijd geldig. Toch is het goed om er regelmatig naar te kijken. Als u nog steeds achter de verklaring staat, kunt u deze van een nieuwe datum en handtekening voorzien. Bij een oude wilsverklaring kan de hulpverlener twijfelen of u er nog wel zo over denkt als ‘jaren geleden’. Hij zal uw wilsverklaring dan misschien niet volgen. 
Bent u van mening veranderd? Stel dan altijd een nieuwe wilsverklaring op en volg de regels hierboven. Informeer ook uw naasten en artsen over de herziene wilsverklaring.